42 lata temu funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa porwali i zamordowali ks. Jerzego Popiełuszkę, kapelana Solidarności i obrońcę praw człowieka. Dziś, 19 października 2026 roku, w Toruniu złożono kwiaty pod pomnikiem duchownego. Z kolei uroczystości upamiętniające kapłana odbyły się również w Górsku, gdzie rozpoczęła się tragiczna historia jego porwania.

Rocznica morderstwa ks. Jerzego Popiełuszki w Toruniu

Marszałek województwa Piotr Całbecki oddał hołd księdzu Jerzemu podczas niedzielnych uroczystości w Górsku. Natomiast kwiaty pod toruńskim pomnikiem kapłana złożyli 19 października przedstawiciele samorządowych władz miasta i regionu oraz duchowieństwa.

Jego męczeńska śmierć nie była daremna. Ostatecznie bowiem prawda zawsze zatriumfuje nad kłamstwem, nadzieja przezwycięży zwątpienie, życie pokona śmierć. Wciąż aktualne są słowa, które uczynił istotą swojego nauczania, przesłaniem swego życia, testamentem pozostawionym narodowi: „Nie daj się zwyciężyć złu, ale zło dobrem zwyciężaj” – podkreślił marszałek Piotr Całbecki.

Niedzielne uroczystości w Górsku rozpoczęły się liturgią drogi krzyżowej pod pomnikiem-krzyżem przy drodze krajowej nr 80. To właśnie tam, 42 lata temu, funkcjonariusze bezpieki napadli na kapłana i go uprowadzili. Następnie ksiądz Jerzy został poddany torturom i zamordowany.

Po zakończeniu drogi krzyżowej uczestnicy wzięli udział w mszy świętej w kościele parafialnym w Górsku. Ponadto godzinę później odbyło się tam spotkanie z udziałem aktora Adama Woronowicza i zespołu Soul.

W uroczystościach pod pomnikiem ks. Jerzego Popiełuszki w Toruniu uczestniczyli m.in. sekretarz województwa Marek Smoczyk, prezydent Torunia Paweł Gulewski oraz przewodniczący Rady Miasta Torunia Łukasz Walkusz.

Zbrodnia, która wstrząsnęła PRL. Prawda i mity wokół śmierci ks. Jerzego Popiełuszki

19 października 1984 roku funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa porwali i zamordowali ks. Jerzego Popiełuszkę. Kapelan Solidarności stał się symbolem oporu wobec komunistycznej władzy. Jednak sprawa jego śmierci do dziś budzi zainteresowanie historyków, a pytania o odpowiedzialność osób stojących za zbrodnią nie straciły na znaczeniu.

Proces toruński i skazani funkcjonariusze

Proces toruński odbył się na przełomie 1984 i 1985 roku. Wówczas na ławie oskarżonych zasiedli funkcjonariusze Służby Bezpieczeństwa związani z porwaniem i zabójstwem kapłana. Grzegorz Piotrowski, Leszek Pękala i Waldemar Chmielewski zostali skazani za udział w zbrodni. Ponadto wyrok usłyszał ich przełożony, Adam Pietruszka.

Jednak przebieg procesu oraz zakres odpowiedzialności poszczególnych osób były później przedmiotem analiz i sporów. Dlatego jednym z najważniejszych pytań pozostaje to, czy odpowiedzialność za zbrodnię sięgała wyżej w strukturach komunistycznej władzy.

Świadek, który przeżył porwanie

Istotną rolę w sprawie odegrał Waldemar Chrostowski, kierowca księdza, któremu udało się uciec porywaczom. Dzięki temu jego relacja stała się jednym z ważnych elementów odtwarzania przebiegu porwania.

Jednocześnie sprawa od początku budziła ogromne emocje społeczne. Dodatkowe pytania pojawiły się po śmierci dwóch oficerów MSW związanych ze śledztwem. Pod koniec listopada 1984 roku zginęli oni w wypadku samochodowym. W rezultacie okoliczności tej tragedii również wzbudzały zainteresowanie opinii publicznej.

Wyroki i pytania o mocodawców

Żaden ze skazanych funkcjonariuszy nie odbył kary w pełnym wymiarze pierwotnie orzeczonym przez sąd. Z czasem wyroki były zmniejszane, a sprawcy stopniowo opuszczali więzienia.

Nadal osobnym zagadnieniem pozostaje odpowiedzialność osób, które mogły wiedzieć o przygotowaniach do zbrodni lub je inspirować. Co istotne, proces toruński nie doprowadził do pełnego wyjaśnienia wszystkich wątków dotyczących ewentualnego udziału wyższych rangą przedstawicieli aparatu władzy PRL.

Kiedy naprawdę zginął ks. Jerzy Popiełuszko?

Wśród badaczy sprawy pojawiały się również hipotezy dotyczące dokładnego przebiegu ostatnich dni życia ks. Jerzego Popiełuszki. Przykładowo prokurator IPN Andrzej Witkowski kwestionował niektóre elementy przyjętej wersji wydarzeń i wskazywał na możliwość innego przebiegu zbrodni.

Mimo to tezy dotyczące późniejszej daty śmierci kapłana oraz udziału innych służb pozostają przedmiotem sporów. Dlatego należy odróżniać je od faktów potwierdzonych w postępowaniach sądowych.

Pogrzeb ks. Jerzego Popiełuszki odbył się 3 listopada 1984 roku w Warszawie. Zgromadził ogromne rzesze wiernych oraz osób związanych z opozycją demokratyczną. W ten sposób stał się jedną z największych manifestacji społecznych przeciwko komunistycznym władzom w ostatnich latach istnienia PRL.

Dziś ks. Jerzy Popiełuszko jest wspominany jako kapłan, który w czasach represji wspierał ludzi pracy i konsekwentnie głosił potrzebę przeciwstawiania się złu bez przemocy. Dlatego jego słowa: „Nie daj się zwyciężyć złu, ale zło dobrem zwyciężaj” pozostają jednym z najbardziej rozpoznawalnych przesłań związanych z jego działalnością.

Fot. Andrzej Goiński/UMWKP