Dziś mija 17. rocznica śmierci prof. gen. Elżbiety Zawackiej
Złożeniem kwiatów i zapaleniem zniczy na grobie legendarnej „Zo” uczczono pamięć prof. gen. Elżbiety Zawackiej w przeddzień 17. rocznicy jej śmierci.
(dalsza część artykułu poniżej)
LEPSZY TORUŃ LEPSZA POLSKA POLECA
Uroczystości na cmentarzu św. Jerzego
W przededniu 17. rocznicy śmierci, 9 stycznia 2026 roku, przy grobie prof. gen. Elżbiety Zawackiej na cmentarzu św. Jerzego w Toruniu spotkali się przedstawiciele władz samorządowych. W uroczystości uczestniczył prezydent Torunia Paweł Gulewski, zastępca Przewodniczącego Rady Miasta Torunia Marcin Czyżniewski, a także przedstawiciele Fundacji Generał Elżbiety Zawackiej. Fundację reprezentowali prezes zarządu Dorota Zawacka-Wakarecy oraz przewodniczący Rady Fundacji, Honorowy Obywatel Torunia Jan Wyrowiński.
Złożenie kwiatów odbyło się w uroczystej asyście wojskowej żołnierzy 8. Kujawsko-Pomorskiej Brygady Obrony Terytorialnej, noszącej imię gen. Zawackiej. W wydarzeniu uczestniczyli także przedstawiciele szkół, których patronką pozostaje generał, reprezentanci Zespołu Szkół Muzycznych oraz radni Michał Wojtczak i Michał Zaleski.
Msza święta w intencji generał Zawackiej
W sobotę, 10 stycznia 2026 roku, dokładnie w 17. rocznicę śmierci Honorowej Obywatelki Torunia, o godz. 17:00 w Kościele Garnizonowym na Placu św. Katarzyny zostanie odprawiona Msza Święta w intencji Pani Generał.
Głosy pamięci i odpowiedzialności
Prezydent Torunia Paweł Gulewski podkreślał znaczenie pielęgnowania pamięci o bohaterce.
„17 lat temu, tłumnie i w mroźnych okolicznościach, żegnaliśmy Panią Profesor. Toruń płakał za Panią Profesor. Robimy wszystko, aby pamięć o działalności i bohaterstwie Elżbiety Zawackiej ‘Zo’ pozostawała żywa” – mówił prezydent.
Zwrócił również uwagę na międzynarodowy wymiar tej pamięci.
„Clare Mulley, autorka książki o gen. Zawackiej, propaguje jej historię na Zachodzie. To ma ogromne znaczenie. Trwają także rozmowy o zabezpieczeniu zbiorów i pamięci o Pani Profesor, bo to nasza spuścizna”.
Zastępca Przewodniczącego Rady Miasta Torunia Marcin Czyżniewski zaznaczył ciągłość wartości.
„Oddajemy dziś hołd życiu i służbie Pani profesor i Pani generał. Zapewniamy, że stoimy na straży wartości, których broniła do końca życia” – podkreślił.
Jan Wyrowiński, marszałek i Honorowy Obywatel Torunia, wspominał odwagę, nieustępliwość oraz wierność zasadom, które charakteryzowały gen. Zawacką, a także jej ogromny wkład w historię Polski.
Pamięć żywa także poza granicami kraju
Dowodem trwałej pamięci o generał Zawackiej pozostaje sukces książki Clare Mulley „Agent Zo: The Untold Story of Fearless Resistance Fighter Elżbieta Zawacka”. Publikacja zwyciężyła w kategorii „najlepsza publikacja obcojęzyczna z zakresu historii Polski”. Autorka przedstawia w niej losy jedynej kobiety wśród cichociemnych, ukazując jednocześnie kluczowe momenty historii Polski.
Kim była prof. gen. Elżbieta Zawacka
Prof. gen. Elżbieta Zawacka (1909-2009) była rodowitą torunianką, żołnierzem, kurierką Armii Krajowej oraz jedną z dwóch Polek w stopniu generała brygady. Działała pod pseudonimami „Zelma”, „Sulica” i „Zo”. Zrealizowała ponad sto niezwykle trudnych misji kurierskich, wielokrotnie nielegalnie przekraczając granice z meldunkami.
Do historii przeszła jej słynna trasa przez Niemcy, Austrię, Francję i Hiszpanię do Rządu RP w Londynie. Po tej misji powróciła do kraju jako cichociemna, skacząc na spadochronie do okupowanej Polski 10 września 1943 roku. Pełniła funkcję zastępcy szefa „Zagrody”, czyli Działu Łączności Zagranicznej Oddziału V Sztabu Komendy Głównej AK. Po upadku powstania warszawskiego działała u boku gen. Leopolda Okulickiego, dostarczając do Szwajcarii pierwsze szczegółowe meldunki o sytuacji w kraju.
Po wojnie w 1951 roku Urząd Bezpieczeństwa aresztował Elżbietę Zawacką i skazał ją na 10 lat więzienia. Wolność odzyskała w 1955 roku. Mimo dalszych represji pracowała jako nauczycielka w Sierpcu i Toruniu. Po uzyskaniu doktoratu w 1965 roku oraz habilitacji w 1973 roku pracowała naukowo, między innymi na Uniwersytecie Gdańskim i Uniwersytecie Mikołaja Kopernika w Toruniu.
Została odznaczona między innymi Orderem Virtuti Militari, Krzyżem Walecznych oraz Krzyżem Zasługi. Jej imię noszą w Toruniu szkoły, instytucje edukacyjne i kulturalne, most drogowy oraz 8. Kujawsko-Pomorska Brygada Obrony Terytorialnej.
Fot. © UMT 2026, autor: Wojtek Szabelski, licencja: CC BY-NC 4.0
Zobacz inne artykuły w tej kategorii:
