20 lutego 2026 roku w Toruniu wspominano rocznicę pierwszej masowej deportacji Polaków na Sybir. Wydarzenie miało wymiar historyczny, jednak jednocześnie stało się ważnym momentem refleksji nad tym, w jaki sposób współcześnie dbamy o pamięć narodową. Co istotne, uroczystość odbyła się w VI Liceum Ogólnokształcącym im. Zesłańców Sybiru w Toruniu, dlatego miejsce to miało szczególne znaczenie symboliczne.

Decyzją władz miasta szkoła zostaje wygaszona, a więc w konsekwencji przestanie funkcjonować. W związku z tym tegoroczne obchody nabrały dodatkowego wymiaru, ponieważ dotyczyły nie tylko historii, lecz także przyszłości miejsca, które przez lata kształtowało świadomość młodzieży.

Organizatorem był oddział Związku Sybiraków

Organizatorem obchodów był toruński oddział Związku Sybiraków. Przedstawiciele Związku Sybiraków od lat konsekwentnie dbają o zachowanie pamięci o deportowanych Polakach, a ponadto prowadzą działania edukacyjne skierowane do młodzieży. Dzięki temu kolejne pokolenia poznają dramatyczne losy zesłańców oraz uczą się odpowiedzialności za historię.

W uroczystości uczestniczyli Sybiracy i ich potomkowie, a także przedstawiciele służb mundurowych, środowisk kombatanckich, duchowieństwa oraz członkowie Rady Seniorów Miasta Torunia. Co więcej, obecność uczniów nadała wydarzeniu charakter międzypokoleniowy, ponieważ młodzież mogła bezpośrednio wysłuchać świadectw historii.

Niestety w obchodach nie uczestniczył prezydent miasta ani żaden z jego zastępców. Z władz samorządowych obecni byli jedynie Sekretarz Miasta Torunia Przemysław Kuczkowski oraz radny Michał Wojtczak. W związku z tym pojawiły się pytania o rangę, jaką władze miasta nadają rocznicom o tak istotnym znaczeniu historycznym.

Głos uczestników uroczystości

Ten dzień przypomina nam o tym jak ważne są wartości takie jak solidarność, szacunek i współczucie dla drugiego człowieka. To ważna lekcja historii dla nas wszystkich, a szczególnie dla młodzieży – powiedział Jan Myrcha, Prezes Zarządu Oddziału Związku Sybiraków w Toruniu.

Słowa te pokazują, że rocznica pierwszej masowej deportacji Polaków na Sybir nie jest jedynie datą w kalendarzu. Przede wszystkim stanowi ona moralne zobowiązanie wobec przyszłych pokoleń.

Dzisiejsza uroczystość jest wyrazem naszej wspólnej pamięci i szacunku wobec Sybiraków. Ich los stanowi ważną część historii Polski i Torunia. Jako samorząd czujemy odpowiedzialność za przekazywanie tej pamięci kolejnym pokoleniom – powiedział Przemysław Kuczkowski, Sekretarz Miasta Torunia.

10 lutego 1940 roku – początek dramatu

Pierwsza masowa deportacja rozpoczęła się 10 lutego 1940 roku. Akcję przeprowadziło NKWD, które działało na polecenie władz Związku Sowieckiego. Wówczas w głąb imperium wywieziono około 140 tysięcy obywateli polskich.

Jednak kolejne lata przyniosły następne fale represji. Historycy szacują, że w czasie II wojny światowej oraz bezpośrednio po jej zakończeniu deportowano od 1,3 do 1,6 mln Polaków. Co więcej, wielu zesłańców zmarło w trakcie transportu lub w wyniku nieludzkich warunków życia. Dlatego tysiące rodzin nigdy nie doczekały powrotu swoich bliskich.

Toruń pamięta

W Toruniu zesłańców upamiętnia obelisk na Cmentarzu Komunalnym przy ul. Grudziądzkiej w Toruniu. Co roku 17 września mieszkańcy uczestniczą tam w uroczystościach z okazji Dnia Sybiraka. Dzięki temu pamięć o ofiarach deportacji pozostaje żywa, a jednocześnie buduje lokalną tożsamość.

Fot. © UMT 2026, autor: Wojtek Szabelski, licencja: CC BY-NC 4.0