Na placu św. Katarzyny w Toruniu odbyły się w poniedziałek, 28 września, miejskie obchody Dnia Polskiego Państwa Podziemnego. Przy obelisku poświęconym dowódcom Okręgu Pomorskiego ZWZ-AK spotkali się kombatanci, przedstawiciele władz, służb mundurowych, wojska oraz toruńskich szkół.

Uroczystość rozpoczęła się od odegrania hymnu Rzeczypospolitej Polskiej. Później przyszedł czas na przemówienia i wspomnienia dotyczące ludzi, którzy podczas II wojny światowej tworzyli struktury Polskiego Państwa Podziemnego i walczyli w szeregach Armii Krajowej.

Wśród uczestników znaleźli się m.in. kombatanci i działacze opozycji antykomunistycznej, przedstawiciele władz miasta i województwa, komendanci oraz reprezentanci służb mundurowych, wojsko, proboszcz parafii garnizonowej, nauczyciele i uczniowie toruńskich szkół oraz przedstawiciele Rady Seniorów.

Pamięć o bohaterach i znaczenie toruńskiego obelisku

Podczas uroczystości głos zabrał zastępca prezydenta Torunia Rafał Pietrucień. W swoim wystąpieniu podkreślił znaczenie pamięci o osobach zaangażowanych w działalność Polskiego Państwa Podziemnego.

Oddajemy hołd wszystkim bohaterom Polskiego Państwa Podziemnego. Zawsze będą oni chlubą naszego miasta i pozostaną otoczeni wdzięcznością Torunianek i Torunian – mówił Rafał Pietrucień.

Ważnym miejscem poniedziałkowych obchodów był obelisk znajdujący się na placu św. Katarzyny. Upamiętnia on dowódców Okręgu Pomorskiego Związku Walki Zbrojnej-Armii Krajowej. Pomnik powstał z inicjatywy gen. Elżbiety Zawackiej i związanej z nią fundacji.

Umieszczone na obelisku symbole Gryfa Pomorskiego oraz Polski Walczącej przypominają o działalności konspiracyjnej i oporze przeciwko okupantowi. To właśnie wokół tego miejsca od lat koncentrują się toruńskie uroczystości związane z pamięcią o Polskim Państwie Podziemnym.

Rafał Pietrucień zwrócił uwagę również na współczesny wymiar pamięci historycznej. Jak podkreślał, wartości kojarzone z bohaterami tamtego okresu, w tym odpowiedzialność za ojczyznę, służba, solidarność oraz szacunek dla munduru, pozostają istotnym elementem pamięci o ich działalności.

O tradycji Armii Krajowej i Wojskach Obrony Terytorialnej

Podczas uroczystości swoje wspomnienie wygłosił również Lesław Welker, prezes Okręgu Toruń Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

Mówił m.in. o kontynuowaniu tradycji Armii Krajowej przez współczesne Wojska Obrony Terytorialnej oraz o współpracy środowiska kombatanckiego z jednostkami WOT.

Wojska Obrony Terytorialnej przejęły etos i tradycje Armii Krajowej. Od lat prowadzimy z toruńskimi jednostkami WOT bliską i owocną współpracę – podkreślił Lesław Welker.

Wspomniał także o współpracy z 8. Kujawsko-Pomorską Brygadą Obrony Terytorialnej oraz wsparciu udzielanym przez nią środowisku Światowego Związku Żołnierzy Armii Krajowej.

Jednym z elementów uroczystości było również wręczenie medali. Następnie delegacje złożyły kwiaty pod obeliskiem. Całość zakończył wojskowy sygnał „Śpij, Kolego”.

Czym było Polskie Państwo Podziemne?

Dzień Polskiego Państwa Podziemnego obchodzony jest 27 września. Data nawiązuje do wydarzeń z 1939 roku, kiedy w okupowanej Warszawie powołano Służbę Zwycięstwu Polski. Organizacja ta stała się początkiem rozwoju struktur konspiracyjnych, które w kolejnych latach zostały przekształcone w Związek Walki Zbrojnej, a następnie w Armię Krajową.

Polskie Państwo Podziemne nie ograniczało się jednak do działalności wojskowej. W okupowanej Polsce funkcjonowały również cywilne struktury podporządkowane władzom Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie. Jedną z najważniejszych instytucji była Delegatura Rządu na Kraj.

Podziemna administracja zajmowała się między innymi sprawami społecznymi, oświatą, kulturą i wymiarem sprawiedliwości. Prowadzono tajne nauczanie, działalność wydawniczą oraz przygotowywano rozwiązania prawne i administracyjne na czas odbudowy niepodległego państwa.

Istotną rolę odgrywała również Rada Jedności Narodowej, reprezentująca główne środowiska polityczne działające w konspiracji. W ten sposób podziemne struktury obejmowały wiele obszarów funkcjonowania państwa, mimo trwającej okupacji.

Szczególnie trudna sytuacja na Pomorzu

Działalność konspiracyjna była szczególnie trudna na terenach wcielonych bezpośrednio do III Rzeszy. Pomorze znalazło się pod silnym niemieckim terrorem, a osoby zaangażowane w działalność niepodległościową narażone były na aresztowania, represje i śmierć.

Mimo tego na Pomorzu działały struktury Związku Walki Zbrojnej, a później Armii Krajowej. Ich działalność obejmowała m.in. zadania organizacyjne, wojskowe i wywiadowcze.

Historia regionu wiąże się również z postacią Władysława Raczkiewicza, który przed wybuchem wojny był wojewodą pomorskim. Po rozpoczęciu II wojny światowej został prezydentem Rzeczypospolitej Polskiej na uchodźstwie.

Dzień Polskiego Państwa Podziemnego został ustanowiony przez Sejm RP w 1998 roku. Jego celem jest przypominanie zarówno o żołnierzach konspiracji, jak i osobach zaangażowanych w funkcjonowanie podziemnej administracji, szkolnictwa, kultury oraz wymiaru sprawiedliwości.

Toruńskie obchody obejmowały również mszę świętą w Kościele Garnizonowym. Została ona odprawiona o godz. 17:00. Organizatorami uroczystości byli Prezydent Miasta Torunia Paweł Gulewski oraz prezes Fundacji gen. Elżbiety Zawackiej Dorota Zawacka-Wakarecy.

Fot. © UMT 2026, autor: Maciej Wasilewski, licencja: CC BY-NC 4.0